سرطان تخمدان؛ علائم اولیه که نباید نادیده بگیرید!

سرطان تخمدان یکی از مهم‌ترین سرطان‌های دستگاه تناسلی زنان است که به دلیل بروز علائم مبهم در مراحل اولیه، اغلب دیر تشخیص داده می‌شود. بسیاری از زنان ممکن است نشانه‌هایی مانند نفخ مداوم شکم، درد لگن، احساس سیری زودرس یا تغییر در عادات ادراری را نادیده بگیرند و آن‌ها را به مشکلات گوارشی یا هورمونی نسبت دهند. تشخیص زودهنگام این بیماری نقش بسیار مهمی در موفقیت درمان و افزایش شانس بهبودی دارد. آشنایی با علائم، عوامل خطر، روش‌های تشخیص و درمان سرطان تخمدان می‌تواند به زنان کمک کند تا در صورت مشاهده نشانه‌های مشکوک، به‌موقع به پزشک مراجعه کنند و از پیشرفت بیماری جلوگیری شود.

سرطان تخمدان چیست؟

سرطان تخمدان نوعی سرطان است که از سلول‌های تخمدان یا بافت‌های اطراف آن آغاز می‌شود و می‌تواند به سایر بخش‌های لگن و شکم گسترش پیدا کند. تخمدان‌ها دو اندام کوچک در دو طرف رحم هستند که وظیفه تولید تخمک و ترشح هورمون‌های زنانه مانند استروژن و پروژسترون را بر عهده دارند. زمانی که سلول‌های تخمدان به‌صورت غیرطبیعی و کنترل‌ نشده رشد کنند، توده‌ای سرطانی ایجاد می‌شود که در صورت عدم تشخیص و درمان به‌موقع، ممکن است به اندام‌های دیگر نیز سرایت کند. سرطان تخمدان در مراحل اولیه علائم مشخصی ندارد و به همین دلیل یکی از سرطان‌های زنان با تشخیص نسبتا دیرهنگام محسوب می‌شود.

سرطان تخمدان چگونه ایجاد می‌شود؟

سرطان تخمدان زمانی ایجاد می‌شود که سلول‌های طبیعی تخمدان دچار تغییرات ژنتیکی (جهش) شوند و رشد و تکثیر آن‌ها از کنترل بدن خارج شود. این سلول‌های غیرطبیعی به‌تدریج تجمع یافته و تومور سرطانی را تشکیل می‌دهند. اگر بیماری در مراحل اولیه تشخیص داده نشود، سلول‌های سرطانی می‌توانند از تخمدان جدا شده و به بافت‌های اطراف، غدد لنفاوی و سایر اندام‌های شکمی گسترش پیدا کنند. اگرچه علت دقیق بروز سرطان تخمدان همیشه مشخص نیست، اما یک سری عوامل می‌توانند خطر ابتلا به این بیماری را افزایش دهند. در مورد درمان تخمدان پلی کیستیک این مقاله را بخوانید.

برای دریافت تشخیص دقیق و درمان تخصصی بیماری‌های زنان می‌توانید از تجربه دکتر بنفشه تاج‌بخش، متخصص جراحی زنان و زایمان و فلوشیپ لاپاراسکوپی و هیستروسکوپی بهره‌مند شوید. برای رزرو نوبت و مشاوره تخصصی همین حالا اقدام کنید و با شماره زیر تماس بگیرید.

علائم سرطان تخمدان

علائم سرطان تخمدان در مراحل اولیه خفیف و غیر اختصاصی هستند و به همین دلیل بسیاری از زنان آن‌ها را با مشکلات گوارشی یا تغییرات هورمونی اشتباه می‌گیرند. با پیشرفت بیماری، این علائم شدیدتر و مداوم‌تر می‌شوند و می‌توانند زندگی روزمره فرد را تحت تاثیر قرار دهند.

مهم‌ترین علائم سرطان تخمدان عبارت‌اند از:

•  نفخ و بزرگ شدن مداوم شکم
•  درد یا احساس فشار در ناحیه لگن
•  درد شکم یا کمر
•  احساس سیری زودرس هنگام غذا خوردن
•  کاهش اشتها
•  تکرر ادرار یا احساس فوریت در دفع ادرار
•  تغییر در عادات روده مانند یبوست
•  خستگی و ضعف مداوم
•  کاهش وزن بدون دلیل مشخص
•  خونریزی غیرطبیعی واژینال، به‌ویژه پس از یائسگی
•  درد هنگام رابطه جنسی

 تجمع مایع در شکم (آسیت) در مراحل پیشرفته بیماری

باید بدانید که وجود این علائم لزوما به معنای ابتلا به سرطان تخمدان نیست؛ اما اگر این نشانه‌ها بیش از چند هفته ادامه پیدا کنند یا به‌تدریج شدیدتر شوند، مراجعه به متخصص زنان برای بررسی دقیق ضروری است.

مهم‌ترین عوامل خطر ابتلا به سرطان تخمدان

اگرچه علت دقیق سرطان تخمدان در همه بیماران مشخص نیست، اما تحقیقات نشان داده‌اند که برخی عوامل می‌توانند احتمال ابتلا به این بیماری را افزایش دهند. آشنایی با این عوامل خطر به زنان کمک می‌کند تا در صورت قرار گرفتن در گروه‌های پرخطر، غربالگری‌ها و معاینات پزشکی را جدی‌تر دنبال کنند.

عامل خطر	توضیحات
افزایش سن	خطر ابتلا به سرطان تخمدان با افزایش سن بیشتر می‌شود و اغلب در زنان بالای 50 سال دیده می‌شود.
سابقه خانوادگی سرطان	داشتن مادر، خواهر یا دختر مبتلا به سرطان تخمدان یا سرطان پستان خطر ابتلا را افزایش می‌دهد.
جهش ژنتیکی BRCA1 و BRCA2	این جهش‌های ارثی از مهم‌ترین عوامل خطر سرطان تخمدان محسوب می‌شوند.
سندرم لینچ (Lynch Syndrome)	یک اختلال ژنتیکی که خطر ابتلا به چند نوع سرطان از جمله سرطان تخمدان را افزایش می‌دهد.
اندومتریوز	زنان مبتلا به اندومتریوز در مقایسه با سایر افراد بیشتر در معرض ابتلا به برخی انواع سرطان تخمدان قرار دارند.
ناباروری و عدم بارداری	زنانی که هرگز باردار نشده‌اند یا سابقه ناباروری دارند ممکن است با خطر بیشتری مواجه باشند.
یائسگی دیررس	طولانی‌تر شدن دوره تخمک‌ گذاری در طول زندگی می‌تواند خطر ابتلا را افزایش دهد.
مصرف طولانی‌ مدت هورمون‌ درمانی پس از یائسگی	به‌ویژه در صورت استفاده از استروژن بدون پروژسترون برای مدت طولانی.
اضافه وزن و چاقی	چاقی با افزایش خطر برخی انواع سرطان تخمدان ارتباط دارد.
سابقه شخصی سرطان پستان	زنانی که قبلا به سرطان پستان مبتلا شده‌اند، بیشتر در معرض سرطان تخمدان قرار دارند.

البته باید بدانید که، وجود یک یا چند عامل خطر به معنای ابتلای قطعی به سرطان تخمدان نیست؛ اما این افراد باید نسبت به علائم هشداردهنده بیماری آگاهی بیشتری داشته باشند و معاینات دوره‌ای خود را به‌طور منظم انجام دهند. برای کسب اطلاعات در مورد سرطان دهانه رحم به این مقاله مراجعه کنید.

سرطان تخمدان چگونه تشخیص داده می‌شود؟

از آنجا که علائم سرطان تخمدان اختصاصی نیستند، پزشک برای تشخیص دقیق بیماری از چندین روش تشخیصی به‌صورت هم‌زمان استفاده می‌کند. این بررسی‌ها به شناسایی توده‌های مشکوک، ارزیابی میزان گسترش بیماری و انتخاب بهترین روش درمانی کمک می‌کنند.

روش تشخیص	توضیحات
معاینه لگنی	پزشک با معاینه اندام‌های لگنی وجود توده یا تغییرات غیرطبیعی را بررسی می‌کند.
سونوگرافی واژینال و لگنی	برای مشاهده تخمدان‌ها و تشخیص کیست‌ها یا توده‌های مشکوک به کار می‌رود.
آزمایش خون CA-125	میزان پروتئین CA-125 را اندازه‌گیری می‌کند که ممکن است در سرطان تخمدان افزایش یابد.
سی‌تی اسکن (CT Scan)	به بررسی اندازه تومور و میزان گسترش احتمالی سرطان در شکم و لگن کمک می‌کند.
ام‌آر‌آی (MRI)	تصاویر دقیق‌تری از بافت‌های نرم ارائه می‌دهد و در برخی موارد برای ارزیابی توده‌های مشکوک استفاده می‌شود.
اسکن PET	برای بررسی انتشار سلول‌های سرطانی به سایر قسمت‌های بدن کاربرد دارد.
نمونه‌برداری (بیوپسی)	قطعی‌ترین روش تشخیص سرطان تخمدان است که در آن نمونه‌ای از بافت مشکوک زیر میکروسکوپ بررسی می‌شود.
لاپاراسکوپی تشخیصی	در برخی موارد برای مشاهده مستقیم تخمدان‌ها و تعیین مرحله بیماری انجام می‌شود.

مراحل سرطان تخمدان و میزان پیشرفت بیماری

سرطان تخمدان یکی از سرطان‌های مهم دستگاه تناسلی زنان است که در مراحل اولیه علامت واضحی ندارد و به همین دلیل ممکن است دیر تشخیص داده شود.

مراحل این بیماری نشان می‌دهد سرطان تا چه حد در بدن گسترش پیدا کرده و در تصمیم‌گیری درمان نقش مهمی دارد.

مرحله ۱ (Stage I)

در این مرحله، سرطان محدود به یک یا هر دو تخمدان است و هنوز به خارج از تخمدان‌ها گسترش پیدا نکرده است. در برخی موارد ممکن است فقط در سطح تخمدان یا داخل آن دیده شود. اگر در این مرحله تشخیص داده شود، شانس درمان و کنترل بیماری بسیار بالاست و با جراحی و گاهی شیمی‌درمانی قابل کنترل است.

مرحله ۲ (Stage II)

در مرحله دوم، سرطان از تخمدان‌ها فراتر رفته و به اندام‌های داخل لگن مانند رحم، لوله‌های فالوپ یا سایر بافت‌های اطراف لگن گسترش یافته است. با وجود پیشرفت بیماری، هنوز در محدوده لگن باقی مانده و به شکم یا اندام‌های دوردست نرسیده است. درمان ترکیبی از جراحی گسترده‌تر و شیمی‌درمانی است.

مرحله ۳ (Stage III)

در این مرحله، سرطان به داخل شکم و غدد لنفاوی شکمی یا لگنی گسترش پیدا کرده است. ممکن است تومور روی سطح روده‌ها یا سایر اندام‌های شکمی دیده شود، اما هنوز به اندام‌های دوردست مثل ریه یا کبد نرسیده است. این مرحله پیشرفته محسوب می‌شود و درمان آن پیچیده‌تر و طولانی‌تر است.

مرحله ۴ (Stage IV)

این پیشرفته‌ترین مرحله سرطان تخمدان است که در آن سرطان به اندام‌های دوردست مانند کبد، ریه‌ها یا حتی مایع اطراف ریه‌ها گسترش یافته است. در این مرحله هدف درمان بیشتر کنترل بیماری، کاهش علائم و افزایش کیفیت زندگی است، هرچند درمان قطعی سخت‌تر می‌شود.

روش‌های درمان سرطان تخمدان

روش‌های درمان سرطان تخمدان بسته به مرحله بیماری، سن بیمار و وضعیت عمومی بدن انتخاب می‌شوند. هدف درمان می‌تواند حذف کامل سرطان، کنترل رشد آن یا کاهش علائم باشد. درمان به‌صورت ترکیبی انجام می‌شود تا نتیجه بهتری داشته باشد.

اصلی‌ترین روش درمان جراحی است که در آن تا حد امکان تومور و در بسیاری از موارد تخمدان‌ها، رحم و بافت‌های درگیر برداشته می‌شود. پس از جراحی یا در موارد پیشرفته، از شیمی‌درمانی استفاده می‌شود تا سلول‌های سرطانی باقی‌مانده از بین بروند. در برخی بیماران، شیمی‌درمانی قبل از جراحی برای کوچک کردن تومور هم انجام می‌شود. در موارد خاص نیز از درمان هدفمند (Targeted therapy) و ایمونوتراپی برای کنترل رشد سلول‌های سرطانی استفاده می‌شود، به‌خصوص وقتی بیماری پیشرفته یا عود کننده باشد. در مورد غربالگری سرطان رحم این مطلب را بخوانید.

آیا سرطان تخمدان قابل درمان است؟

می‌توان گفت سرطان تخمدان در برخی موارد قابل درمان است، اما میزان درمان‌پذیری آن به مرحله تشخیص بیماری بستگی دارد.

اگر سرطان در مراحل اولیه (مرحله ۱ و گاهی ۲) تشخیص داده شود، با جراحی و در صورت نیاز شیمی‌درمانی می‌توان آن را به‌طور کامل درمان کرد و احتمال بهبودی طولانی‌مدت بالا است.

اما در مراحل پیشرفته‌تر (مرحله ۳ و ۴)، درمان به سمت «کنترل بیماری» می‌رود نه درمان قطعی. در این حالت با جراحی، شیمی‌درمانی و درمان‌های هدفمند می‌توان رشد سرطان را متوقف یا کند کرد، علائم را کاهش داد و طول عمر و کیفیت زندگی را افزایش داد، ولی احتمال عود بیماری وجود دارد. در مورد لاپاراسکوپی کیست تخمدان این مطلب را بخوانید.

سخن پایانی

سرطان تخمدان یکی از سرطان‌هایی است که اگرچه می‌تواند بسیار جدی و پیش‌رونده باشد، اما در صورت تشخیص به موقع شانس درمان و کنترل آن بالا است. این بیماری در مراحل اولیه علامت واضحی ندارد، به همین دلیل اغلب دیر تشخیص داده می‌شود. با این حال پیشرفت‌های پزشکی در زمینه جراحی، شیمی‌درمانی و درمان‌های هدفمند باعث شده‌اند که حتی در مراحل پیشرفته نیز بتوان بیماری را کنترل کرد و طول عمر و کیفیت زندگی بیماران را به‌طور قابل توجهی افزایش داد. در نتیجه، آگاهی از علائم، تشخیص به‌موقع و شروع سریع درمان نقش بسیار مهمی در موفقیت درمان سرطان تخمدان دارد.

سوالات متداول